|
âäðîä .ïäî ÷ìç åà úååöîä ìë úà æåøçáå øéùá äðåîä èåéô íéðëî 'úåøäæà' íùá éîéî øáë íéé÷ úåòåáùä âçá óñåî úìéôú ìù õ"ùä úøæç úòá úåøäæà øîåì úåðåù úåôå÷úá åøáçúðù úåøäæà éèåéô íéùéîçî äìòîì íéòåãé íåéë .íéðåàâä êøãå äååöîä ìù äçåñéð :úåðéçá äîëî íéðééðòî úåøäæàä éèåéô .íéðåùä íéáçøîá úîéåñî äååöî çåñéð úàååùä ,úåøçà úååöîì ñçéá äîå÷éî ,èåéôá äöåáéù ììë êøãá ïëù ,äáø úåøéäæ êéøöî úåøäæàä ïåùìá ïåéòä .ãåòå ,íéðåù íéèåéôá éë äîåã [1].úããåá úçà äìéîá óà úåáåø÷ íéúòìå õøîð øåöé÷á äååöî ìë äéåðî ,äååùî ïåéòì íúòã úà ééã åðúð íøè úåøäæà éèåéô ìù íéøéãäîå úåøäæà éø÷åç .úåøäæà ïååâîá úîéåñî äååöî ìù äöåáéù êøãì åðééä .ìä÷ä úååöî ìù äðîæì åðà íéòéâî ,äèéîùä úðù éàöåîá ,àúùä úåëåñä âçá âçì íéùã÷åîä íéèåéôá íâå ,ãçåéî èåéô åæ äååöîì åùéã÷ä àì íéðåîã÷ä íéðèééôä úåàáä úåøåùá .úåøäæàä éèåéô úøâñîá úøëæð àéä íìåà [2],úöáåùî àéä ïéà úåëåñä áçåøìå úåøåãä êøåàì úåøäæà øùòá ìä÷ä úååöî ìù äúòôåäá èòî ïééòð .úåöåôúä èåéô ,'êîòì äøåú úìçðä äúà' àåä øúåéá íéîåã÷ä ïîå øúåéá õåôðä úåøäæàä èåéô äøåùá úøëæð ìä÷ä úååöî .úéùùä äàîä óåñá ìááá äàøðë øáçúðù éîéðåðà [3]:èåéôä ìù äðåøçàä ."ìåãâ ïå÷úå ìä÷äå äçîùå äâéâç äéàø" äâéâç äéàø" :úçà äìéîá úâöåéî ïäî úçà ìëù ,úåãçà úååöî ïàë úåéåðî :äøåúáù éååéöä úìéîá úâöåéîä ìä÷ä úååöîá íâ äøåàëì àåä êë ."äçîùå íéìéîá ïèééôä ïååëúä äîì ."ìåãâ ïå÷úå" íéìéîä äì úåëîñð ïàë íìåàå [4];"ìä÷ä" úéá úçîùì úùã÷åîä ,(á ,ä) äëåñá äðùîá åãåñé 'ìåãâ ïå÷ú' éåèéáä ?äìà ïå÷ú íù íéð÷úîå íéùð úøæòì åãøé âç ìù ïåùàøä áåè íåé éàöåîá" :äáàåùä ,íéùð úøæòá äøèæåæâ úééðá :åòîùî "ìåãâ ïå÷ú"ù ùøéô ,øæòìà 'ø ,àøåîàä ."ìåãâ åàåáé àìå äèîì íéøáâå äìòîì íéùð äðáùú äáàåùä úéá úçîù ïîæáù úðî ìò àìù àöîðå ,ïèééôä ïàë ïååëúä êëìù ,åùøéôù åéä .(á"ò ,àð äëåñ) ùàø úåì÷ éãéì øáñù éî ùé íìåà [5].úåëåñä âçì äøåù÷ä úøçà äëìä ìò àìà ,ìä÷ä ìò øáåãî íðîà åãåñéù éèåéô éåðéë íäå ,ìä÷ä úååöîì úåøåù÷ "ìåãâ ïå÷ú" íéìéîä óàù äúåà ìò æîøì àá àåä êà ,äáàåùä úéá úçîù úåãåà ìò äëåñá äðùîä ïåùìá äéìò áùé êìîäù éãë äøæòá äúåà åðá (ç ,æ äèåñ) äðùîä éøáã éôìù ,õò ìù äîéá ïééöî ïèééôäù éøä ,ïåëð äæ øáñä íà [6].åúàéø÷ åòîùé ìåëäù úðî ìò ,ìä÷ä ãîòîá .íéúòì åâäðîë ,íéîëç éøáãî àìà ,äøåúä ïî åðéàù ïéã ïàë ,úåòåáùä âçì úåøäæà éèåéô éðù íééåöî (942-882) ïåàâ äéãòñ áø ìù åøåãéñá ìöà íéäåì-à" àúòáùá áìåùî éðùäå ,"àøéú êéäåì-à 'ä úà" íéìéîá çúåô ãçàä øåãéñ'áù ïåùàøä èåéôá ìä÷ä úååöî çñåð .(â"ñø øåãéñî ÷ìç äðéàù) "äæìä íåé :àåä (æð÷ 'îò ,à"ùú íéìùåøé 'ãäî) 'â"ñø ."íé÷äìá íòì äðàø÷é êìîäå ,úã ãîììå ãåîìì" êëì úåëéîñáå ,"úã ãîììå ãåîìì" :äãîììå äøåú ãåîìì äáåçä úðéåöî äìéçúá êìîäù â"ñø ïééöî ïàë ."íé÷äìá íòì äðàø÷é êìîäå" :ìä÷ä úååöî úáìåùî úùøôá úðééöî äðéà äøåúä .ä÷äì ïåùìî ,"íé÷äìá" ãîåòä íòì äøåúä úà àøå÷ .äèåñá äðùîä éøáã ãåñé ìò êìîä úà ïééö â"ñøå ,àø÷é éî ìä÷ä :áåúë (ø 'îò ,íù) â"ñø ìù éðùä èåéôá ."éðãò úèîù ãòåîá øôñ àø÷é øéäî áø" úàæå ,êìî äìéîá è÷åð àåä ïéà íòôä êà ,äøåúá àøå÷ä úà â"ñø ïééöî ïàë íâ .á ,"áø" äìéîá çåúôì äëéøö äøåùä .à :èåéôä úøâñî ìù íéöåìéà éðù úîçî àéöîä êë .(äìà íéöåìéà úáéñì ñðëéð àì) 'î úåàá çåúôì äëéøö äééðùä äìéîä úà äðëîä àø÷îä ïåùìî åúåà áàù â"ñø éë äàøð ."øéäî áø" éåèéáä úà â"ñø äéä àøæòù ììâá ïä ,àøæòì äæéîøä ïàë äàð .(å ,æ 'æò) "øéäî øôñ" :øôåñä àøæò íòä ìë éðéòì äøåúá àø÷ àøæòù äãáåòä ìùá ïäå ,êìîä úà ìîñîå íòä âéäðî åáù êéøàúä úà ïééöî íâ â"ñø [7].(ç-à ,ç 'îçð) ìä÷ä ãîòî úà øéëæîä ãîòîá .(é ,àì 'áã) àø÷îä ïåùìì áåø÷ ,"éðãò úèîù ãòåîá" - êìîä àø÷é ìù äðåùàøä úéöçîá éçù ,ìåøéáâ ïáà äîìù 'ø äéä à"éä äàîá ãøôñ éðèééô ìåãâ ìò "äìëåà ùà êéäì-à" - øëåî úåçô ãçàä :úåøäæà éèåéô éðù øáéç àåä .äàîä 'äùò' ìò àåä éðùä èåéôä .ì÷ùî àììå úéùôåç äøåöá êåøò äæ èåéô .äùò úååöî øåôéùë øáåç äæ èåéô ."äðòî éáì øåîù"á çúåô 'äùò'ä ÷ìç ;'äùòú àì' ìòå ;øåáéöá åøîàì åâäðå ,íòá íñøôúð èåéôä .ì÷ùîá äáåúë åúøéùå ,åîãå÷ì ìåìëùå øîàð àåä éë ,'êøãì äãö' øôñ ìòá çøæ øá ïøäà 'øá íçðî 'ø ãéòä ìùîì êë úà øîåì äéä âäðîä [8]."áøòî õøà áåøáå ãøôñá" úåòåáùä âç ìù óñåî úìéôúá èåéôá òè÷ä .åìù 'á íåéá 'äùòú àì'ä ÷ìç úàå ,úåòåáù ìù 'à íåéá 'äùò'ä ÷ìç [9]:àåä ìä÷ä úååöî úøëæð åá ."íéøèåù íò íéèôåùå ,ìä÷ä úùøôå ,ìäé úáù øðå ,ìäð øîåòäå" äìéîáå ,äøåúä ïåùìë "ìä÷ä" äìéîá :ãáìá íéìéî éúùá ïàë úøëæð ìä÷ä úååöî úùã÷åîä ,(ç ,æ) äèåñá äðùîä ïåùìî ïèééôä ìèð åæ äìéî .äì úëîñðä "úùøô" äøåúá àøå÷ êìîäù íåùî ,"ãöéë êìîä úùøô" :äúøúåëå ,ìä÷ä úååöî øåàéúì [10].ìä÷ä ãîòîá .à"éä äàîä úéùàøá éç ìàåîù 'øá ïîéðá 'ø :úôøö éðá íéðèééô éðùì øåáòð ãøôñî íäéðéáå ,äðåøçàì ÷ø åñôãðå úéøéä÷ä äæéðâáù ãé áúëá åøîúùð åéúåøäæàî íéòè÷ [11]:ìä÷ä úååöî íâ úàöîð ."íéùðå íéùéàå íéôè ìä÷äå ,íåî ïúåðå ,íéîîåæå ,úåëøáå úåìì÷" íòä úà ìä÷ä" :÷åñôä ìò úåññåáîä ,íéìéî òáøàì ïàë äúëæ ìä÷ä úååöî äðéù àåä :íééåðéù éðù ïàë òöéá ïèééôä íìåà .(áé ,àì 'áã) "óèäå íéùðäå íéùðàä úìéîáù 'íéù' úîåéñá ùîúùäì éãë 'óè' úìéî íéã÷äù êëá ,íéìéîä øãñ úà úîåéñá äîéàúäì éãë ,íéáø ïåùì 'íéôè'ì ãéçé ïåùìá 'óè'î äðéù ïëå ,"íéùðå" .'íéùð'å 'íéùéà'áù úîåéñì 'íé' äâäé úîà" åìù úåøäæàä èåéô .ï÷æä åäéìà 'ø àåä à"éä äàîä ïá óñåð éúôøö ïèééô äáøäá úåòåáùá øîàð äéäå ,áø íåñøôì äëæ ,1050 úðù áéáñ áúëð øùà ,"éëç 'ø ìù åèåéôî úåáø åäéìà 'ø òôùåä äæ èåéôá [12].úôøöå äéðîøâá ìàøùé úåìéä÷î [13]:áúë ìä÷ä úååöî ìòå ,ïîéðá ."øáã äðòîÑùú êéðæàå ,øáåãîë óèå äùàå ùéà ìä÷ä êéìä÷" àìà ,(ïîéðá 'øë) ìä÷éäì íéååöîä úà åäéìà 'ø äðåî äøåùä ìù ïåùàøä ÷ìçá äðòîùú êéðæàå" :íéìéîä úà óéñåî àåä éðùä ä÷ìçá .ãéçé ïåùìá íøéëæî àåäù òåîùì íéìä÷úîä ìò àìà ,úåìä÷úää íöòá ééã àì ,øîåìë .(àë ,ì 'ùé é"ôò) "øáã íéìîù øùôà .(áé ,àì 'áã) "åãîìé ïòîìå åòîùé ïòîì" :øîàðë ,äøåúä éøáã úà :úååöî éúù ìä÷ä úùøôá åðî øùà íéðåùàø íúåàë øáñ ïèééôä éë ,úåãîìî äìà [14].äòéîùå úåìä÷úä øáéç øùà ,éçî÷ éëãøî 'øá ÷çöé 'ø ,â"éä äàîä ïá éìñðáåøô ïèééôì øåáòð úôøöî øîàð äæ èåéô .ìåøéáâ ïá äîìù 'ø ìù äæì íéîåãä ì÷ùîáå úéðáúá ,úåøäæà èåéô úååöî úöáåùî åá óàå ,úåòåáù ìù 'à íåé ìù äçðîá ñðáåøôá úåîéåñî úåìéä÷á [15]:ìä÷ä ."íéðçáð íéøîà øîàá ìä÷ä ÷çå ,øåîç øèô óåøòìå øåîùì áðâ ïéãå" úö÷ àåø÷ì" ,øîåìë ,"íéðçáð íéøîà" :ìä÷äá äøéîàä úåäîá ïàë ã÷îúî ïèééôä .äìà íéìéîì åîöò ïèééôä ìù åùåøéô ïåùìë ,"äøåú ìù úåùøô éìåãâî (,1764-1690) õéùáééà ïúðåäé 'ø ìà ,äðù úåàî ùîçë éðô ìò úòë âìãð âàøô) 'úåöî éøéù' ñøèðå÷ øåàì àöé åúøéèô øçàì ãéî .åøåãá æðëùàá äøåúä éô ìò äðéäù åæ äîéùø .æåøçå øéùá øáéçù úååöîä â"éøú úîéùø ìéëîä ,(ä"ë÷ú øãåñî ÷ìç ìëáå ,òåáùä éîé úòáùì ú÷ìåçî ,í"áîøä ìù øãñäå ïéðîä :ìä÷ä úååöîì úùã÷åîä äøåùä éøä [16].úåéúåàä ìù øçà øãñ éôì ïåëéèñåø÷à ."åòîÑù é-é øáãå äèîù õ÷î ãòåî åàáå åôñàä" øáë äéåöî íúåãéîöù ,"åàáå åôñàä" íéìòôä éðùá úøëæð úåìä÷úää úìåòô õ÷î ãòåî" :ìä÷ä ãîòî ìù êéøàúä çåñéð ïàë ïééðòî .(ä ,ã 'øé ïåâë) àø÷îá .(é ,àì 'áã) "äèîùä úðù ãòîá íéðù òáù õ÷î" :àø÷îä ïåùìî äðåùá ,"äèîù àìà ,äèéîùä éàöåîáù úåëåñá àåä ìä÷ä úååöî ïîæ ,(ç ,æ äèåñ) äðùîä é"ôò åçåñéð .(á"ò ,áé ,äðùä ùàø äååùä) äù÷ úö÷ "äèéîùä úðù ãòåî" éåèéáä æàù ÷åñôáù "õ÷î" úìéî úà ìèð àåä ïëù ,äæ éùå÷ ãâðë äàøðë ïååëî õéùáééà é"ø ìù íåéñä .äðùîä úðáäì íéàúé èåéôáù êéøàúäù êë ,"äèîù" úìéîì äëéîñäå åäéìà 'ø ìöà åîë) äòéîùä úáåç úà ïééöì àá (è ,â 'åäé é"ôò) "åòîù 'ä øáãå" .(ï÷æä øèôð) äéñéðåúáù äáø'â éàá áø ,ïäëä íäøáà 'øì ,è"éä äàîì äðôð ç"éä äàîä ïî åáå ,(ä"îøú åðøååéì) 'ùãç øéù' àø÷ðä êåøà úåøäæà èåéô øáéç äæ íëç (.1873 -á íâ úáìåùî :(á"ò ,çñ) ìä÷ä úååöî ."íø íòá äøåú äðùî åúàéø÷å äéäé êéçàî êìî æåòå" èôùî êìî æòå" :àø÷îä ïåùìá ùåîéù êåú ,êìî úãîòä úååöî ïàë úøëæð äìéçúá êìî åúåà ïëù ,äìçúäì øù÷ð àåäå ,ìä÷äì ñçééúî êùîää .(ã ,èö 'äú) "áäà íéøáã øôñá íø íò éðôá ìä÷ä ãîòîá (ç ,æ äèåñá äðùîä éôì) àøå÷ä àåä ìàøùé àåä ïëù ,úååöîä éúù ïéá øù÷î "äøåú äðùî" íéìîá ùåîéùä íâ .("äøåú äðùî") .(çé ,æé 'áã) êìîä úùøôá òéôåî éìåàå ,åøáçúðù íéðåøçàä ãçà ,íéøùòä äàîäî úåøäæà èåéôá ïééòð óåñáì í"áîøì úååöîä øôñ óåñá íñøô (2000-1917) çôà÷ óñåé 'ø .íäáù ïåøçàä ä"öøú úðùá øáéçù úåøäæà èåéô ,(èðù-èîù 'îò ,à"ìùú íéìùåøé) åúøåãäîá íéðùä úåàî ùìùá :åúáéúëì òéðîä úà øàáî àåä .äøùò-òáù ïáë åúåéäá úåøäæà íìåà ,úåòåáùá ìåøéáâ ïáà ù"ø úåøäæà úà øøåùì ïîéúá åâäð úåðåøçàä úéðáú éô ìò úåøäæà øáéçå í÷ êë íåùî .í"áîø ìù úååöîä ïéðî éô ìò ïðéà äìà 'îò) èåéôá áúë ìä÷ä ìò .úååöîä øôñá í"áîøä ìù øãñäå ïééðîä éôì êà ,â"áùø :(ðù ."íéøôñá äøåúì ,íòéãåú áúëìå ,íòéðëú ìä÷äá ,íòéîÑùú äøåúå" úøàúî "íòéðëú" úìéîå ,"íòéðëú ìä÷äá" :íéìî éúùá äòéôåî ìä÷ä úååöî éøáã åòîùé äáù úåìä÷úä :äååöîä íåé÷ êåúî äéåöøä äøèîä úà úåéúéöîúá åàøéå åãîìé ïòîìå åòîùé ïòîì" :÷åñôá øáãä ãåñé .íéòîåùä úà åòéðëé øùà äøåú .(áé ,àì 'áã) "'ä úà úåããåá íéìéî ìù äáö÷ úòáå÷ä ,úåøäæàä éèåéô ìù äù÷åðä úøâñîä :øáã óåñ øçá ïèééôä .äååöî ìëá íéèòî íéèøô ÷ø úåðîì ïèééôì úøùôàî ,äååöî ìëì ãáìá äáåìéùá ïåéò .øáéçù èåéôä éöåìéà éôìå äååöîä ãåçéé úà åúééàø éôì äìà íéèøôá øáãì äîâåã .äá íéðåù íéèáéä éåìéâ çéèáî ,úåðååâî úåøäæàá úîéåñî äååöî ìù íéèøô åáìåù úåøäæà éèåéô äøùòá ìä÷ä úåöî ìù äöåáéù êøãáù ,ìéòì åðéàø ïëåú ,äòéîùä úìåòô ,äååöîä íåé÷ êéøàú ,íéðéæàîä ìä÷ ,àøå÷ä :äååöîá íéøçáð .äúøèîå äàéø÷ä ,à ,èåéôä úøåñî ,'â"éä äàîá íéâçì íééðåìàèà÷ä úåøäæàä éèåéô ìù éðá âäðî éôì úåòåáù øåæçî ,(øéãäî) ì÷ðøô 'é ;129-113 'îò ,(æ"ðùú) .ãé-àé 'îò ,ñ"ùú íéìùåøé ,íäéôðò ìëì æðëùà é"ø úëéøòá) ìä÷ä øôñ ,"èåéôá ìä÷ä" ,ãðøà 'à äàø êëì úåáéñä ìò [2] .317-315 'îò ,à"ñùú íéìùåøé ,(ïãìåæ 'îò ,íù àöîð èåèéöä .çì-åì 'îò ,1 'òä ìéòì ,ì÷ðøô äàø äæ èåéô ìò [3] .643 ìä÷ä úåöî úà åâöééù ,éðåìöøáìà é"ø ïåâë ,úåøäæà éøáçî åéä úîàá [4] .ãáìá "ìä÷ä" äìîá íéìùåøé ,ãøôñ çñåð ,úåòåáùì ìàøùé úðø øåæçî ,ìè ù"ø ìùîì äàø [5] .258 'îò ,á"ðùú .643 'îò ,1 'òä ìéòì ,ì÷ðøô [6] íå÷éî úà ãîåì á÷òé ïá øæòéìà 'øù ,åðéöî (ç ,æ äèåñ) àúôñåúá øáë [7] .àøæò ãîòîá øîàðä ïî äîéáä úøéù ,øàéåøá 'æ äàø äæ èåéô ìò .220 'îò ,î"øú äùøå ,êøãì äãö [8] ,ìåøéáâ ïáà äîìù 'ø ìù ùãå÷ä .358-334 'îò ,â"ðùú íéìùåøé íéìùåøé ,á"ç ,ìåøéáâ ïáà äîìù éáøì ùã÷ä éøéù ,ïãøé 'ã êåúî [9] .404 'îò ,â"ìùú éãòåî ,éøåáú 'é äàø ìä÷ä úååöî ìù øù÷äá "êìîä úùøô" éåèéáì [10] ,ãåîìúäå äðùîä úôå÷úá ìàøùé ,àøãéñ ,"ãöéë ìä÷ä úùøô" ,ä÷ùðä 'ã ;210 'òä 209 'îò ,ä"ðùú íéìùåøé .ñåôãá ,(ñ"ùú) æè à àé ,ãé ìò õá÷ ,"ïèééô (ìàåîù ïá) ïîéðá 'øì úåøäæà" ,øùééìô 'ò äàø [11] êåúî àåä èåèéöä .ãî-î 'îò ,1 'òä ìéòì ,ì÷ðøô íâ äàøå .75-1 'îò ,(ä"îùú) .47 'îò ,øùééìô 'îò ,ä"ðùú íéìùåøé ,íéðåùàøä úôøö éîëç ,ïîñåøâ 'à äàø äæ èåéô ìò [12] .çî-ãî 'îò ,ì÷ðøô ;102-98 åäéìà éáø úåøäæà - úååöîä úøéù ,ùéìæééî 'é ìöà èåéôä ñôãð äðåøçàì .à"ñùú íéìùåøé ,ï÷æä ìéòì ,øùééìô äàø ïîéðá 'øì åú÷éæ ìò .668 'îò ,1 'òä ìéòì ,ì÷ðøô êåúî [13] .38-36 'îò ,11 'òä .âîú äãåîò ,'ìä÷ä' êøò ,á"ëùú áéáà ìú ,úéãåîìú äéãôåì÷éöðà :äàø [14] .à69 óã ,æé-æè äàî ,é÷ìèéà ,211/6 âøåáöðéâ-äá÷ñåî é"ë êåúî [15] ,à úåàá úåìéçúî úåðåùàøä úåøåùä òáøà - ïåùàøä ÷ìçá ìùîì êë [16] øãñ éøä .á"àä øãñ éôì ,'åëå á úåàá úåìéçúî ïäéøçàìù úåøåùä òáøà ,ò"èá ñ"çà ,í"á ì"à ,ù"á ú"à :íéîéä øàùá (òáøà ìåôë) ïåëéèñåø÷àä .é"ù ë"ú ,á"ù à"ú ,÷"øùú .òãîìå äøåúì àéùðä ïø÷ òåéñá õôåî óãä |